Banner Logo
Banner MCK Sokół
 
 Dwór Aktualności Literatura Mapy Linki Kontakt

Serdecznie witamy. Ta strona poświęcona jest dworom (a także dworkom, pałacom i pałacykom, również willom - ale nie zamkom) usytuowanym w obecnych granicach administracyjnych Małopolski.
Znajdą się tu informacje na temat dworów -
ich położenia, architektury, historii, stanu obecnego i wiele innych ... - istniejących (jeszcze!) w naszym regionie, a w niektórych przypadkach już nie istniejących, ale ze względu na swoją historię, dzieje zamieszkujących je rodzin lub po prostu formę architektoniczną - znaczących dla tego skrawka ziemi ...

DWÓR SZLACHECKI W XVIII WIEKU

  
XVIII wiek nie przyniósł znaczących zmian w kształtowaniu się siedziby polskiego dworu. Były one nadal budowane „podług nieba i zwyczaju polskiego”, a odbicie panujących wówczas stylów architektonicznych ograniczało się przeważnie do elementów zdobniczych. Barokowy dwór szlachecki był na ogół drewniany, rzadko murowany, z reguły parterowy (choć w czasami w rozbudowanych facjatach umieszczano dodatkowe pokoje), kryty wysokim dachem łamanym. Ta wysokość dachu, - rys charakterystyczny sylwety polskich dworów - miała swoje praktyczne uzasadnienie. Wywodząca się jeszcze ze zbliżonego do kwadratu planu dawnego dworu obronnego znaczna szerokość budynku wymagała znacznej długości belek stropowych dźwigających połacie dachu. Aby wzmocnić ich wytrzymałość i uniknąć załamania np. pod wpływem zalegającego śniegu, wznoszono dachy wysokie, strome, o połaciach przełamanych w połowie, co znacznie wzmacniało ich konstrukcję.

Najstarsze przykłady zastosowania tego typu dachu w Małopolsce spotykamy w dworze w Laskowej, czy w nieistniejącym już dworze w Bogoniowicach.


W rozplanowaniu budowli dominowała zasada symetrii i dośrodkowości. Niemal powszechny był podział domu na dwie równe połowy, przedzielone umieszczoną pośrodku sienią. Na jej końcu znajdowało się wyjście do ogrodu, a po obu stronach - do pokoi, izb, komór... Oś środkową akcentował zazwyczaj ganek lub ryzalit, naroża – kwadratowe lub prostokątne alkierze. Dwory alkierzowe są bardzo charakterystyczną cechą polskiej architektury dworskiej i zarazem świadectwem jej tradycjonalizmu – przywiązania do wywodzących się ze średniowiecza form zamków i dworów obronnych. Były one pokrywane osobnymi daszkami – czterospadowymi, namiotowymi, a czasem kopulastymi, co w połączeniu z czterospadowymi, przełamanymi dachami korpusu głównego, falistymi szczytami ganków, facjatami stanowiło o niezwykłej malowniczości bryły polskiego dworu. Jedną z piękniejszych tego typu budowli był nieistniejący już dzisiaj dwór w Czarnożyłach, na terenie Małopolski zachowały się tego typu dwory w Świdniku, czy w Wielogłowach.


W zachowanych lustracjach i inwentarzach znajdujemy też informacje na temat wyposażenia wnętrz i urządzenia dworów. Niezwykle ważnym pomieszczeniem była sień – tu zbierali się najczęściej domownicy, tu układano na noc gości, gdy zabrakło miejsca w pokojach. Jej wnętrze obiegały ławy, a ściany ponad nimi zawieszone były bronią i trofeami myśliwskimi. Sień, jak i pozostałe pomieszczenia, przykrywały stropy belkowe, najczęściej modrzewiowe, często z rzeźbionymi sosrębami, na których wyryte były dewizy moralne, sentencje, czasem herby właścicieli, ich nazwiska lub daty budowy dworu (Świdnik, Laskowa). Na sosrębach wieszano pająki ze świecami. Podłogi bywały zazwyczaj drewniane, układane z desek lub - w zamożniejszych dworach – wzorzyste posadzki parkietowe. Do pomieszczeń prowadziły jedno lub dwuskrzydłowe drzwi – proste lub bogato zdobione, rzeźbione, zaopatrzone w dekorowane zawiasy, klamki i okucia. Pomieszczeniem reprezentacyjnym dworu był salon z ogromnym kominkiem, stanowiącym symbol ciepła domowego ogniska. Kominki i piece bywały różne – murowane, albo lepione z gliny, czasami układane z kamienia, czy alabastru. Piece układano zazwyczaj z kolorowych malowanych kafli, często rzeźbionych, opatrzonych ozdobnymi gzymsami i galeryjkami. Ściany pokrywały opony, makaty i kobierce, często wschodnie. Było tu także miejsce na portrety przodków, sztychy i grafiki, ryngrafy i skrzyżowane szable – symbol szlacheckiej dumy. Pod koniec XVIII wieku pojawiły się złocone ramy i lustra. Wystroju dopełniały sprzęty – stoły, ławy, zydle, komody, sapety (ozdobne skrzynie), biurka, sekretarzyki i jeden z najważniejszych mebli – kredens, mieszczący naczynia stołowe. Stanowił on nieodzowne wyposażenie jadalni (w większych dworach były osobne pokoje kredensowe), gdyż tu przynoszono jadło - z umieszczonej przeważnie w oficynie kuchni – i rozkładano na półmiski. Kredensy, szafy, sapety, sekretarzyki były zazwyczaj bogato dekorowane, rzeźbione, intarsjowane, wysadzane kością słoniową lub malowane wzorzystymi ornamentami.

Wraz z wnętrzem zmieniało się także otoczenie dworu. Od strony drogi do budynku prowadziła zazwyczaj aleja (lipowa, grabowa), na której zakończeniu, na wprost wejścia, umieszczano owalny lub okrągły gazon. Układ taki stanowił odwzorowanie barokowych dziedzińców honorowych występujących w architekturze pałacowej. W okresie baroku w siedzibach wiejskich królowały ogrody francuskie, charakteryzujące się osiowością i regularnością układów. Pod koniec XVIII wieku zaczęły dominować parki angielskie – romantyczne, malownicze, nieregularne, ukształtowane w charakterze „naturalnym” z wolno rozmieszczonymi jaskiniami, głazami, wodotryskami. Jeszcze dzisiaj, w wielu miejscach, w których po budynku dworskim nie zostało już śladu, napotkać możemy zapuszczone i zapomniane parki z oryginalnymi roślinami, czy nawet szczątkami dawnej architektury ogrodowej.
 
Wróć ...
Drukuj Drukuj
Poleć znajomemu  Poleć znajomemu
szlaki malopolski
Copyright © 2007 www.dworymalopolskie.pl

Projekt i realizacja: www.chariot.pl
Powered by: Chariot CMS 3.3 Advanced
[X]

Strona korzysta z plików cookie w celu realizacji usług zgodnie z Polityką prywatności. Korzystając ze strony wyrażasz zgodę na używanie cookie, zgodnie z aktualnymi ustawieniami przeglądarki.
Warunki przechowywania lub dostępu do plików cookies możesz określić w Twojej przeglądarce.