Banner Logo
Banner MCK Sokół
 
 Dwór Aktualności Literatura Mapy Linki Kontakt

Serdecznie witamy. Ta strona poświęcona jest dworom (a także dworkom, pałacom i pałacykom, również willom - ale nie zamkom) usytuowanym w obecnych granicach administracyjnych Małopolski.
Znajdą się tu informacje na temat dworów -
ich położenia, architektury, historii, stanu obecnego i wiele innych ... - istniejących (jeszcze!) w naszym regionie, a w niektórych przypadkach już nie istniejących, ale ze względu na swoją historię, dzieje zamieszkujących je rodzin lub po prostu formę architektoniczną - znaczących dla tego skrawka ziemi ...

DWÓR SZLACHECKI W XIX I XX WIEKU

  
W wieku XIX wykształcił się typ dworu, jaki do dzisiaj kojarzy się przeciętnemu Polakowi z określeniem „typowy polski dworek”. I mimo że dziewiętnastowieczny dwór szlachecki stanowi kontynuację architektury okresu poprzedniego, zachodzą zmiany zarówno w planie samej budowli, jak i jej wystroju zewnętrznym. Rzut budynku wyraźnie się wydłuża, znikają już narożne alkierze, zastępowane przez skrajne i środkowe ryzality, a cała bryła przyjmuje – wzorowany na architekturze pałacowej - kostium klasycystyczny.

Najbardziej charakterystycznym elementem dziewiętnastowiecznego dworu staje się portyk kolumnowy. Najczęściej jest to portyk w „małym porządku”, zwieńczony trójkątnym frontonem, w którego tympanonie niekiedy pojawia się niewielkie okrągłe okienko, a czasem herb właścicieli (Poręba Żegoty, Droginia, Goszcza, Niegoszowice, Raciechowice).


Czasem też stosowano kolumny w tzw. „wielkim porządku”, wybiegające poza linię okapu dachu (Rożnów, Ochodza, Zembrzyce). Kolumienki, nawet przy drewnianych dworach są zazwyczaj murowane, ale pojawiają się też drewniane (Krzykawka, Krzesławice). Najczęściej spotykamy portyki czterokolumnowe, o kolumnach ustawianych parami (Goszcza, Bistuszowa, Biskupice Melsztyńskie, Mierzeń, Otfinów) lub równomiernie (Krzykawka, Nadzów, Tylmanowa, Modlnica), rzadziej występują tylko dwie kolumny (Świdnik, Libertów) lub więcej (Bolesław, Branice). Odpowiednikiem portyku frontowego był czasami na osi środkowej elewacji tylnej kolumnowy podcień (Modlnica, Rożnów, Zbyszyce) lub występujący przed lico ściany wieloboczny lub półokrągły ryzalit mieszczący wewnątrz salon. Najczęściej jednak elewacja tylna pozostawała gładka, a jedyną jej ozdobą były schodki prowadzące do ogrodu.


W sztuce ogrodowej panuje nadal kierunek romantyczny, wykorzystujący elementy naturalnego krajobrazu wzbogacane malowniczymi, architektonicznymi elementami.

Jednocześnie w wieku XIX w budownictwie dworów pojawiły się elementy różnych stylów historycznych (neogotyk, neorenesans, neobarok), charakterystycznych dla ówczesnej architektury miejskiej. Jako materiał budowlany zapanowała powszechnie cegła, dająca większą możliwość kształtowania bryły, ozdabiania jej przybudówkami, tarasami, loggiami.

Największe nasilenie mody na wiejskie siedziby neogotyckie przypada na lata 40-60., potem zainteresowanie to nieco słabnie, by znów odrodzić się ok. roku 1900. Powstają wówczas różnego typu formy budowli – regularne i nieregularne, nawiązujące do architektury pałacowej, zamkowej, czy willowej. Jednym z przykładów budowli neogotyckiej o regularnej i symetrycznej formie opartej na motywach późnego gotyku angielskiego jest pałacyk w Porębie Wielkiej, wzniesiony dla Bobrowskich w połowie XIX wieku przez Franciszka Marię Lanciego. Ten sam Lanci w pałacyku w Zagórzanach (często zwanym zamkiem) stworzył bryłę nieregularną, malowniczą, najeżoną wieżami i nawiązującą charakterem do budowli obronnej. Jedną z najciekawszych, niewielkich siedzib neogotyckich była willa w Piekarach zaprojektowana przez Filipa Pokutyńskiego. Siedziby o charakterze neogotyckim powstają równie często przez przebudowę wcześniej istniejących dworów (pałacyk w Janowicach). Do popularności architektury neogotyckiej w Polsce przyczyniła się niewątpliwie nie tylko moda na Anglię, ale również tęsknota za przeszłością, za dawnymi czasami – czasami potęgi i chwały polskiego państwa – które już nie istniało, a którego symbolem mógł stać się gotycki zamek. Siedziba neogotycka stała się zatem symbolem tradycji, a zarazem potwierdzeniem dawności rodu fundatora. Doprowadzało to czasami do dosyć humorystycznych sytuacji, jak np. historia powstania dziwacznej neogotyckiej siedziby Florkiewiczów w Młoszowej, którą właściciele nazywali „zamkiem” i dorabiali jej wysnutą z fantazji historię.



Podobnie popularnym stał się neorenesans, realizowany głównie w formie niewielkich willi „w kostiumie włoskim”, a w drugiej połowie XIX wieku - eklektyzm, łączący w jednej budowli elementy stylów różnych epok i zestawiający je w bogatą, malowniczą całość. Czasami zdarzały się także wpływy architektury wschodniej, czego najlepszym przykładem na naszym terenie jest pałac w Osieku. Obok tych „nowinek” architektonicznych do I wojny światowej najpopularniejsze (zwłaszcza na uboższych terenach Polski) były jednak dworki neoklasycystyczne. Ten styl budowania kontynuowano też w okresie międzywojennym w postaci tzw. stylu dworkowego, którego głównymi wyznacznikami były kolumnowy portyk od frontu i wysoki, łamany dach.
 
Wróć ...
Drukuj Drukuj
Poleć znajomemu  Poleć znajomemu
szlaki malopolski
Copyright © 2007 www.dworymalopolskie.pl

Projekt i realizacja: www.chariot.pl
Powered by: Chariot CMS 3.3 Advanced
[X]

Strona korzysta z plików cookie w celu realizacji usług zgodnie z Polityką prywatności. Korzystając ze strony wyrażasz zgodę na używanie cookie, zgodnie z aktualnymi ustawieniami przeglądarki.
Warunki przechowywania lub dostępu do plików cookies możesz określić w Twojej przeglądarce.